SŁOWIANOFILE - konserwatywno-romantyczny nurt w życiu intelektualnym Rosji, który ukształtował się pod koniec lat 30. XIX w., głównie w opozycji do okcydentalistów. S. programowo negowali koncepcję jednolitej cywilizacji ogólnoludzkiej z jej uniwersalnymi prawami i odrzucali cywilizację Zachodu jako wzór dla Rosji. Cywilizacja ta - dowodzili - operuje formalnym prawem i przymusem zewnętrznym, co wyklucza prawdziwą, spontaniczną wspólnotę, która opiera się na zasadach wiary i moralności. Rosja według s. może i powinna rozwijać się "samoistnie", czerpiąc siły i wzory z własnej tradycji "starej Rusi", nietkniętej reformami Piotra I, oraz z głębokiej wiary ludu rosyjskiego, który został ukształtowany przez prawosławie w umiłowaniu wolności ducha, sprawiedliwości i pracy we wspólnotach gminnych ("obszczinach"). Ta idylliczna wizja niekapitalistycznej drogi rozwoju Rosji pod berłem spolegliwie panującego cara była oparta na dość swobodnym traktowaniu dziejowych doświadczeń i skrajnie woluntarystycznej historiozofii. Do czołowych przedstawicieli s. należeli: I. i P. Kiriejewscy, A. Chomiakow, I. i K Aksakowowie, J. Samarin, A. Koszelow. Ich prace i polemiki na temat perspektyw Rosji, stosunku do Europy Zachodniej, zadań inteligencji narodowej oraz kulturotwórczej roli religii i Cerkwi pozostawiły trwały ślad w historii Rosji. Zbliżone poglądy głosili M. Pogodin i S. Szewyriow. Sporo zapożyczył od s. F. Dostojewski, jak również W. Solowjow na pierwszym etapie swej działalności naukowej j publicystycznej. Jednak już z początkiem lat 60. XIX w. słowianofilstwo jako prąd umysłowy zamierało. D.K.
